بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم از دیدگاه علماء امامیه آیه ای است از سوره حمد و هر سوره ای ، و هر که آنرا در نماز نخواند نمازش باطل است چه نماز واجب و چه نماز مستحب .

وواجب است بلند خواندن آن در نمازی که باید الحمد آنرا بلند خواند و مستحب است در نمازی که باید الحمد آنرا آهسته خواند .

امام صادق (ع) فرمود : خدا هیچ کتابی را از آسمان نفرستاد مگر آنکه آغاز آن بسم الله الرحمن الرحیم بود و تمام شدن سوره به فرود آمدن بسم الله الرحمن الرحیم

از امیرالمؤمنین (ع) روایت شده که فرمود رسول خدا (ص) مرا خبر داد که خدای توانافرموده : هر کار با قدر و منزلت که در آن بسم الله الرحمن الرحیم گفته نشده است ناقص و ناتمام باشد .

امام رضا (ع) فرمود : بسم الله الرحمن الرحیم به اسم اعظم خدا از سیاهی چشم به سفیدی آن نزدیکتر است .

پیامبر (ص) فرمود : هرگاه معلّم به کودکی بگوید بگو بسم الله الرحمن الرحیم  و او بگوید ، خدا یک فرمان رهایی از دوزخ برای کودک و یکی برای پدر و مادر او و یکی برای معلّم می نویسد .

باء در بسم الله اشارتست به برّ خداوند تعالی اهل سعادت را ،

سین اشارتست به سیق رحمت اهل جهالت را ،

میم اشارتست به مقام محمود اهل شفاعت را. 

برّ او آنست که دلت را بنور معرفت بیاراست و در او چراغ توحید بیفروخت .قال الله تعالی : فهو علی نور من ربّه

سبق رحمت آنست که در عهد ازل پیش از وجود آفرینش از بهر تو ، رحمت بر خود بنشست .قال الله : کتب ربّکم  علی نفسه الرّحمة.

مقام محمود آنست که مصطفی عربی (ص) را گفت که ترا به قیامت بر پای کنم در مقامی که پیشینیان و پسینیان ترا در آن بستائید . قال الله : عسی ان یبعثک ربّک مقاما محمودا

بسم الله الرحمن الرحیم : هر چه جلال و هیبت است در نام الله تعبیه کرد و هر چه نعمت و تربیت است در نام رحمن ، و هرچه رحمت و مغفرت است در نام رحیم ، تا گفتن آن بر بنده آسان باشد و ثواب وی فراوان و رأفت رحمت الله بر وی بیکران .

رب العالمین مصطفی (ص) را به خلق فرستاد و خلق در آن زمان سه گروه بودند : بت پرستان / جهودان و ترسایان . نام الله میان بت پرستان مشهور بود " ولئن سألتهم من خلق السموات و الارض لیقولن الله " و نام رحمن میان جهودان معروف بود " قل ادعوا الله أو ادعوا الرّحمن " و نام رحیم در میان ترسایان معروف بود ، چون خطاب با این سه گروه بود ّ خدا هم بر طبق دانش و دریافت ایشان این سه نام را در ابتدای قرآن فرو فرستاد و بر آن نیفزود .

امّا حکمت در آن که ابتدا به الله کرد ، پس به رحمن ، پس به رحیم آنست که این بر وفق اخوال بندگان فرو فرستاد و ایشان را سه حال است : اول آفرینش ، پس پرورش ، پس آمرزش .

الله اشارتست به آفرینش در ابتدا به قدرت . رحمن اشارتست به پرورش در دوام نعمت . رحیم اشارتست به آمرزش در انتها به رحمت . بطوریکه الله گفتی ، اول بیافریدم به قدرت ، پس بپروریدم به نعمت ، آخر بیامرزیدم به رحمت ....

منابع :

تفسیر سوره مبارکه فاتحة الکتاب / فیض الاسلام

تفسیر کشف الأسرار میبدی